Lichttherapie met blauw licht: wat het is, wat het doet en wanneer het helpt

Blauwlichttherapie is het doelbewuste gebruik van licht met een blauwe golflengte (ongeveer 400–495 nm) voor uiteenlopende medische en welzijnstoepassingen. Afhankelijk van de toepassing, het apparaat, de intensiteit en het tijdstip kan deze therapie verschillende functies vervullen:

Dermatologische toepassing - acneveroorzakende bacteriën op het huidoppervlak doden met blauw licht met hoge intensiteit, met klinische apparaten of apparaten voor thuisgebruik. Raadpleeg voor gebruik een dermatoloog.

Regulering van het circadiane ritme - fel licht met een verhoogd aandeel blauw licht gebruiken in de ochtend om de resterende melatonineproductie te onderdrukken, de slaap-waakcyclus te vervroegen en alertheid en stemming te verbeteren.

Stemmingsondersteuning - lichttherapie met fel licht tegen winterblues bevat doorgaans een aanzienlijk aandeel blauw licht, wat vermoedelijk mede verklaart waarom deze therapie werkt.

Neonatale geelzucht - blauwlichtfototherapie wordt in ziekenhuizen onder medisch toezicht gebruikt om hyperbilirubinemie bij pasgeborenen te behandelen.

Dit zijn heel verschillende toepassingen die toevallig hetzelfde golflengtebereik gebruiken. Een apparaat tegen acne is niet hetzelfde als een apparaat tegen sombere gevoelens in de winter, en geen van beide is hetzelfde als de fototherapieapparatuur op een neonatale afdeling. Als je begrijpt waarvoor het apparaat bedoeld is, kun je het juiste apparaat kiezen.

1. Huid en acne

Dit is de commercieel meest verbreide toepassing van blauwlichttherapie en er is het toegankelijkste bewijs voor thuisgebruikers voor.

Propionibacterium acnes (nu geherclassificeerd als Cutibacterium acnes) - de bacterie die verantwoordelijk is voor inflammatoire acne - produceert porfyrinen als bijproduct van de stofwisseling. Deze porfyrinen zijn lichtgevoelig en absorberen blauw licht met een golflengte van ongeveer 415 nm. Bij blootstelling aan blauw licht met voldoende intensiteit genereren de porfyrinen reactieve zuurstofverbindingen die de bacteriën van binnenuit vernietigen.

Blauw licht is onderzocht voor inflammatoire acne, onder meer vanwege de wisselwerking met porfyrinen die door C. acnes worden aangemaakt. Sommige onderzoeken hebben verbeteringen van inflammatoire laesies gemeld, hoewel systematische reviews hebben gewezen op beperkingen in de kwaliteit en consistentie van het bewijs.

2. Stemming en circadiane regulering

Hierdoor wordt de relatie tussen blauwlichttherapie en de circadiane biologie een voordeel in plaats van een risico - met name wanneer de therapie op het juiste moment wordt gebruikt.

Sommige netvliescellen zijn bijzonder gevoelig voor kortere golflengten, waaronder blauw licht, en helpen lichtinformatie door te geven aan het circadiane systeem. Licht in de ochtend is onderzocht in verband met alertheid, slaaptiming en stemming, hoewel de reactie ook afhangt van de timing, het spectrum, de intensiteit en de duur.

Blauwlichttherapie voor winterblues is een van de toepassingen in deze categorie waarvoor relatief veel bewijs bestaat. Minder daglicht in de herfst en winter wordt beschouwd als een mogelijke oorzaak van seizoensgebonden veranderingen in stemming en circadiane timing bij sommige mensen.

Blauw licht is niet het enige deel van het lichtspectrum dat bij deze effecten betrokken is. Het volledige spectrum van zichtbaar licht speelt ook een rol, al lijken blauwe golflengten bijzonder belangrijk voor de regulering van het circadiane ritme en het bevorderen van alertheid.

3. Slaaptiming en circadiane stoornissen

Blauwlichttherapie voor slaap klinkt tegenstrijdig, gezien de veelvuldig gemelde schadelijke effecten van blauw licht 's nachts. Het verschil zit in de timing.

Blootstelling aan licht in de ochtend kan de timing van het circadiane ritme beïnvloeden en van invloed zijn op wanneer slaperigheid en alertheid gedurende de dag optreden. Het effect hangt sterk af van de timing en de individuele circadiane fase.

Voor mensen met een vertraagde slaapfase (die pas heel laat in slaap kunnen vallen), een slaapstoornis door ploegendienst of een jetlag is lichttherapie met blauwverrijkt licht in de ochtend een van de belangrijkste behandelingen.

Kortom: blauw licht in de ochtend bevordert de slaap. Blauw licht in de avond verstoort die. Dezelfde golflengte, maar afhankelijk van het tijdstip een tegenovergesteld effect.

4. Ondersteuning van de stemming buiten de winter

Er zijn steeds meer aanwijzingen dat lichttherapie met fel licht, waaronder licht dat rijk is aan blauw licht, ook buiten de wintermaanden kan helpen de stemming te ondersteunen. Dit is nog volop onderwerp van onderzoek. Hoewel het bewijs toeneemt, is gebruik buiten seizoensgebonden somberheid nog niet gebruikelijk.

5. Neonatale geelzucht

Hoewel dit geen toepassing voor thuis is, wordt fototherapie met blauw licht (430–490nm) in ziekenhuizen onder medisch toezicht gebruikt voor de behandeling van neonatale hyperbilirubinemie. Deze behandeling wordt in deze klinische omgeving al jarenlang veilig toegepast.

Het is geschikt voor:

• Lichte tot matige inflammatoire acne

• Alertheid in de ochtend en verankering van het circadiane ritme

• Regulering van het slaapritme bij strategisch gebruik in de ochtend

• Ondersteuning van de stemming in seizoenen met weinig daglicht

• Neonatale geelzucht (klinische omgeving)

Het is niet geschikt voor:

• Comedonale (niet-inflammatoire) acne - hiervoor is een ander werkingsmechanisme nodig

• Ernstige depressie, waarvoor passende medische zorg nodig is 

• Diepere huidaandoeningen - blauw licht dringt alleen door tot de oppervlakkige huidlaag

• Vitamine D-aanmaak - verkeerde golflengte (UVB is nodig)

• Slapeloosheid door angst of gedragsfactoren in plaats van een verstoring van het circadiane ritme

Blauwlichttherapie wordt over het algemeen goed verdragen, maar het is belangrijk om op de hoogte te zijn van de mogelijke bijwerkingen voordat je ermee begint.

Voor huidtoepassingen:

• Tijdelijke roodheid en droogheid van het behandelde gebied

• Verhoogde lichtgevoeligheid - de huid kan na een sessie sterker reageren op zonlicht

• Soms lichte vervelling of schilfering

• Ooggevoeligheid als de ogen tijdens gebruik op het gezicht onvoldoende worden beschermd

De meeste dermatologische bijwerkingen zijn mild en van voorbijgaande aard. Ze zijn doorgaans uitgesprokener bij apparaten met een klinische intensiteit dan bij apparaten voor thuisgebruik. Neem contact op met je arts als bijwerkingen aanhouden of verergeren tijdens een acnebehandeling.

Voor toepassingen rond het circadiane ritme en de stemming:

• Hoofdpijn, vooral tijdens de eerste paar sessies als de duur of intensiteit te hoog is

• Vermoeide ogen

• Misselijkheid - meestal veroorzaakt door een te lange sessie of te dicht bij de lichtbron zitten

• Onrust of moeite met slapen bij gebruik op het verkeerde moment (te laat op de dag)

Volg bij ongemak de instructies voor je apparaat en pas de sessie zo nodig aan of stop ermee. Raadpleeg een arts als de klachten aanhouden of ernstig zijn.

Belangrijkere aandachtspunten:

• Mensen met maculadegeneratie, aandoeningen van het netvlies of bepaalde lichtgevoelige aandoeningen moeten een arts raadplegen voordat ze lichttherapie gebruiken

• Sommige medicijnen verhogen de lichtgevoeligheid, waaronder antibiotica (tetracyclinen), bepaalde antidepressiva en diuretica

• Mensen met een bipolaire stoornis mogen lichttherapie voor de stemming alleen onder medisch toezicht gebruiken, omdat dit manische episodes kan uitlokken

Blauw licht en ogen: Bij toepassingen voor het circadiane ritme en de stemming zijn lichttherapieapparaten ontworpen voor gebruik met open ogen op een veilige afstand - het licht bereikt het netvlies indirect. Bij toepassingen voor de huid of acne moeten de ogen altijd worden afgedekt of beschermd, omdat deze apparaten niet zijn ontworpen voor directe blootstelling van de ogen aan blauw licht met een hoge intensiteit van dichtbij.

Niet alle apparaten voor lichttherapie gericht op het circadiane ritme geven uitsluitend blauw licht af. Sommige gebruiken wit licht met een groter aandeel blauw licht, terwijl andere meer gerichte blauwe golflengten gebruiken.

Luminette 3 gebruikt wit licht dat is verrijkt met blauw licht, in plaats van puur blauw licht. Het spectrum heeft een piek rond 468 nm.

Drive gebruikt blauw licht met een piek rond 470 nm. Compact biedt zowel blauw licht als blauwverrijkte witte lichtstanden voor lichttherapie. Het apparaat heeft ook een amberkleurige stand met een piek rond 590 nm voor gebruik in de avond; deze stand staat los van de lichttherapiefuncties van het apparaat.

Lichttherapie is ook verkrijgbaar in verschillende uitvoeringen. Traditionele lampen zijn geschikt voor gebruik tijdens het ontbijt of aan een bureau. Luminette 3 is draagbaar, Drive is ontworpen voor gebruik in de auto of aan een bureau, en Compact behoudt de lampvorm in een lichtgewicht, oplaadbaar ontwerp.

Bij veel lichttherapieprotocollen is regelmatig gebruik nodig. Een traditionele lamp kan geschikt zijn voor iemand die toch al een deel van de ochtend op één plek doorbrengt, terwijl een draagbaar apparaat of een draagbare uitvoering beter kan passen bij een actievere routine.

Lichttherapie met blauw licht wordt vaak verward met andere vormen van lichttherapie, omdat de terminologie in marketing voor consumenten misleidend kan zijn.

Therapie met helder wit licht (volledig spectrum): Wordt het vaakst gebruikt voor toepassingen rond stemming en het circadiane ritme. Het bevat blauwe golflengten naast de rest van het zichtbare spectrum. De meeste lichttherapielampen die worden aangeprezen voor winterblues gebruiken licht met een volledig spectrum of wit licht, in plaats van puur blauw licht. Het blauwe deel speelt een belangrijke rol, maar is slechts één onderdeel van het totale spectrum.

Apparaten met blauw licht: Blauw licht voor toepassingen rond het circadiane ritme is niet uitwisselbaar met blauwlichtapparaten voor dermatologisch gebruik. Het apparaat, de intensiteit, de afstand en de blootstellingsomstandigheden kunnen sterk verschillen.

Amberkleurig licht: Amber ligt verderop in het zichtbare spectrum, tussen geel en rood. De amberkleurige stand van Compact bereikt een piek rond 590 nm. Deze stand staat los van de lichttherapiestanden en moet niet worden verward met roodlichttherapie.

Roodlichttherapie: Een heel ander golflengtebereik (620–750nm). Wordt gebruikt voor wondgenezing, huidverzorging tegen veroudering, spierherstel en gewrichtspijn. Heeft geen noemenswaardig effect op het circadiane ritme.

UV-fototherapie: Ultravioletgolflengten voor huidaandoeningen zoals psoriasis en eczeem, en voor de aanmaak van vitamine D. Medische omgeving, onder toezicht van een specialist. Staat volledig los van lichttherapie met blauw licht.

Infraroodtherapie: Helemaal buiten het zichtbare spectrum. Wordt gebruikt voor toepassingen in diep weefsel. Niet relevant voor toepassingen met blauw licht.

Eén punt kan niet genoeg worden benadrukt bij toepassingen voor het circadiane ritme: lichttherapie met blauw licht voor slaap en stemming werkt op basis van timing, niet alleen van blootstelling.

Datzelfde felle, blauwverrijkte licht dat 's ochtends de stemming verbetert en je circadiane ritme verankert, stelt het inslapen uit en onderdrukt de melatonineaanmaak als je het 's avonds gebruikt. 

Dit is geen bijwerking of risico van blauwlichttherapie in het algemeen - het is het mechanisme dat precies werkt zoals het hoort. Licht in de ochtend vervroegt je biologische klok. Licht in de avond vertraagt die. Bij gebruik op het juiste moment is blauwlichttherapie een krachtig hulpmiddel. Gebruik je het op het verkeerde moment, dan werkt het averechts.

De timing is belangrijk, omdat blootstelling aan licht op verschillende momenten van de dag het circadiane ritme in verschillende richtingen kan verschuiven. Ochtendlicht wordt vaak gebruikt om de biologische klok vroeger af te stellen, terwijl blootstelling aan licht later op de dag de klok naar een later tijdstip kan verschuiven. Juist dan is het ook het lastigst om er tijd voor te maken. Daarom hebben draagbare apparaten in de praktijk een voordeel ten opzichte van vaste lampen.

Blauwlichttherapie is niet één enkele behandeling - het is een golflengtebereik met verschillende medische en welzijnstoepassingen, afhankelijk van hoe het wordt gebruikt.

Voor de huid kan blauw licht ontstekingsacne helpen verminderen door acneveroorzakende bacteriën aan te pakken via een fotochemisch mechanisme. Voor de stemming, de gezondheid van het circadiane ritme en de regulering van de slaap kan fel licht een effectief middel zijn bij gebruik in de ochtend. Voor neonatale geelzucht wordt blauwlichtfototherapie in ziekenhuizen gebruikt onder medisch toezicht.

Hetzelfde blauwe licht dat je slaap verstoort wanneer je om middernacht op je telefoon scrolt, kan je biologische klok helpen resetten wanneer je het bewust om 7 uur 's ochtends gebruikt. De context, timing en toepassing bepalen of het helpt of juist schadelijk is.

Voor toepassingen rond het circadiane ritme is blauw of blauwrijk licht onderzocht in verband met alertheid, slaaptijden en stemming. Het effect hangt van meer af dan alleen de kleur: het spectrum, de intensiteit, het tijdstip, de duur en de manier waarop het licht de ogen bereikt, spelen allemaal een rol. Luminette 3 gebruikt blauwverrijkt wit licht, Drive gebruikt blauw licht en Compact biedt blauwe en blauwverrijkte witte lichtstanden voor lichttherapie, naast een aparte amberkleurige stand voor gebruik in de avond.