Voordelen van lichttherapie: wat het doet en voor wie het is

In de winter is het niet altijd gemakkelijk om de dag te beginnen wanneer de wekker gaat vóór zonsopgang. Beperkte blootstelling aan licht is echter niet alleen een probleem tijdens de donkerste maanden. Ploegendienst, lange vliegreizen of het grootste deel van de dag binnenshuis doorbrengen kunnen onze blootstelling aan natuurlijk licht ook verminderen.

Licht speelt een belangrijke rol in de werking van onze biologische klok. Het helpt het lichaam met name onderscheid te maken tussen dag en nacht en de slaap-waakcyclus te synchroniseren. Wanneer de blootstelling aan licht onvoldoende is of op een ongebruikelijk tijdstip plaatsvindt, kan het moeilijker worden om een regelmatig ritme aan te houden.

Hier kan lichttherapie nuttig zijn. Het houdt in dat je wordt blootgesteld aan voldoende fel licht om een signaal naar de biologische klok te sturen. Afhankelijk van het tijdstip van de dag en het gebruikte apparaat kan deze blootstelling helpen de alertheid te ondersteunen, de slaap-waakcyclus aan te passen en periodes met minder natuurlijk licht gemakkelijker te hanteren.

Maar wat kun je realistisch gezien verwachten van lichttherapie? Hoe werkt het, wanneer kan het nuttig zijn en wat is het verschil tussen een lichttherapielamp en een lichttherapiebril? In dit artikel bekijken we de belangrijkste toepassingen nader en behandelen we ook een veelgestelde vraag: kunnen lichttherapieapparaten ook voor de huid worden gebruikt?

Licht speelt een essentiële rol bij de regulering van onze biologische klok. Bepaalde cellen in het netvlies bevatten een pigment dat melanopsine wordt genoemd. Ze detecteren licht en sturen informatie door naar hersenstructuren die betrokken zijn bij het synchroniseren van de slaap-waakcyclus.

Licht dat op het juiste moment wordt ontvangen, beïnvloedt onder andere de productie van melatonine, een hormoon dat betrokken is bij de regulering van de slaap. Het kan ook mechanismen beïnvloeden die verband houden met alertheid en stemming. In de praktijk helpt blootstelling aan licht in de ochtend het lichaam het begin van de dag te herkennen en kan dit bijdragen aan ondersteuning van een regelmatiger slaap-waakritme.

In veel protocollen lichttherapie maakt doorgaans gebruik van een intensiteit van 10.000 lux gedurende ongeveer 30 minuten, meestal 's ochtends. Dit is echter geen universele regel: de duur en intensiteit hangen af van het apparaat, de afstand tot de lichtbron, het lichtspectrum en het gebruiksdoel.

Ter vergelijking: gewone binnenverlichting geeft vaak slechts enkele honderden lux, terwijl buitenlicht veel intenser kan zijn, zelfs op een bewolkte dag. Lichttherapieapparaten kunnen daarom nuttig zijn wanneer blootstelling aan natuurlijk licht beperkt is of moeilijk in het dagelijks leven kan worden ingepast. Een lichttherapielamp en een lichttherapiebril zorgen echter niet voor precies hetzelfde type blootstelling.

Raadpleeg dit overzicht voor meer informatie over hoe lichttherapie werkt.

De mogelijke voordelen van lichttherapie hangen af van het tijdstip van de blootstelling, het gebruikte apparaat en de behoeften van de persoon. De meest voorkomende toepassingen houden verband met seizoensgebonden veranderingen in daglicht, slaap-waakritmes, alertheid in de ochtend en veranderingen in het schema.

Het humeur tijdens de donkere maanden ondersteunen.
Kortere dagen en minder blootstelling aan natuurlijk licht kunnen van invloed zijn op hoe sommige mensen zich in de herfst en winter voelen. Een sessie met lichttherapie in de ochtend kan het humeur in deze perioden helpen ondersteunen door een signaal van fel licht te geven wanneer er weinig daglicht is. Lichttherapie is geen vervanging voor professionele ondersteuning wanneer iemand aanhoudende of aanzienlijke stemmingsveranderingen ervaart.

Een regelmatiger slaap-waakritme ondersteunen.
Licht is een van de belangrijkste signalen die de biologische klok helpen reguleren. Blootstelling aan fel licht op het juiste moment - vaak 's ochtends - kan het lichaam helpen het begin van de dag van de avond te onderscheiden en kan bijdragen aan een regelmatiger slaap-waakritme. De timing is belangrijk: blootstelling aan licht later op de dag kan een ander effect hebben.

De alertheid en energie in de ochtend bevorderen.
Ochtendlicht helpt het lichaam te signaleren dat de dag is begonnen. Voor mensen die moeilijk wakker worden, vooral tijdens de donkere maanden of wanneer de ochtend voor zonsopgang begint, kan lichttherapie helpen de alertheid te ondersteunen en de overgang naar de dag gemakkelijker te maken. Een sessie is doorgaans het nuttigst wanneer deze deel uitmaakt van een vaste ochtendroutine.

Het lichaam helpen zich aan veranderingen in het schema aan te passen.
Reizen door tijdzones, ploegendiensten en onregelmatige werktijden kunnen het lichaam op ongebruikelijke tijden aan licht blootstellen. Zorgvuldig getimede blootstelling aan licht kan helpen de biologische klok aan een nieuw schema aan te passen. Het juiste tijdstip hangt af van de reisrichting, de werktijden en de gewenste aanpassing, dus een algemene ochtendroutine is niet voor elke situatie geschikt. Mayo Clinic biedt een duidelijk, onderbouwd overzicht van het bewijs achter deze toepassingen van lichttherapie.

Licht kan ook worden gebruikt voor specifieke huidgerelateerde doeleinden, maar de betrokken golflengten en apparaten verschillen van die voor lichttherapie die op de biologische klok is gericht.

De onderzoek naar licht en de huid beschrijft verschillende toepassingen. Rood en blauw licht worden ook onderzocht voor bepaalde huidgerelateerde toepassingen, maar daarbij gaat het doorgaans om speciale apparaten die zijn ontworpen om de huid rechtstreeks te belichten. Deze mogen niet worden verward met apparaten voor lichttherapie die bedoeld zijn om de biologische klok te beïnvloeden.

Het is belangrijk om deze benaderingen te onderscheiden van het heldere witte licht dat bij lichttherapie wordt gebruikt om het slaap-waakritme en de alertheid te ondersteunen. De effecten hangen af van de golflengte, intensiteit, duur en het beoogde gebruik van het apparaat.

Als je belangrijkste doel is om een specifiek huidprobleem aan te pakken, kan een dermatoloog je helpen bepalen welke aanpak geschikt kan zijn. Als je doel is om je biologische klok, alertheid in de ochtend of slaap-waakritme te ondersteunen, is therapie met helder licht de relevante toepassing.

Traditionele lichttherapielampen kunnen een praktische optie zijn, maar bij het gebruik ervan moet je doorgaans dicht bij de lichtbron blijven en gedurende de hele sessie de aanbevolen afstand en positie aanhouden. Dit kan gemakkelijk worden ingepast wanneer je 's ochtends een paar rustige minuten hebt, maar is minder praktisch wanneer de dag al in een druk tempo begint.

Lichttherapiebrillen bieden een oplossing voor deze beperking doordat je licht kunt ontvangen terwijl je handen vrij blijven. De lichtbron is in de bril geïntegreerd en van bovenaf op de ogen gericht, zodat je tijdens de sessie bepaalde activiteiten kunt blijven uitvoeren.

De Luminette 3 illustreert deze draagbare aanpak. Het apparaat straalt wit licht uit dat is verrijkt met blauw licht, met drie intensiteitsniveaus van 500 tot 1.500 lux. Omdat de lichtbron zich dicht bij de ogen bevindt, werkt het apparaat met een nominale intensiteit die verschilt van die van een lamp die op grotere afstand wordt gebruikt. Beide soorten apparaten maken echter gebruik van verschillende blootstellingsmethoden en moeten volgens de aanbevelingen van de fabrikant worden gebruikt.

De Luminette 2 is gebaseerd op hetzelfde principe en een betaalbaarder alternatief biedt voor wie lichttherapie tegen een lagere prijs wil ontdekken. De Luminette 3 heeft daarentegen een nieuwer ontwerp, verbeterd comfort en een verbeterde batterijduur.

De Luminette 2 en Luminette 3 zijn daarom ontworpen om flexibiliteit in het dagelijks leven te bieden, terwijl de Drive is bedoeld voor specifieker gebruik tijdens reizen of achter een computer.

Door draagbaarheid te combineren met bewegingsvrijheid kunnen deze lichttherapieapparaten kan gemakkelijker in dagelijkse routines worden opgenomen, zelfs wanneer de ochtenden al druk zijn.

Lichttherapie kan nuttig zijn voor mensen die weinig worden blootgesteld aan natuurlijk licht of van wie het dagelijkse schema het moeilijk maakt om een regelmatiger slaap-waakritme te ondersteunen. De relevantie ervan hangt af van de behoeften van de persoon, het tijdstip van de blootstelling en het type apparaat dat wordt gebruikt.

Mensen die last hebben van kortere dagen.
In de herfst en winter kan minder daglicht het moeilijker maken om voldoende helder licht te krijgen, vooral in de ochtend. Een sessie lichttherapie kan de alertheid, energie en stemming helpen ondersteunen wanneer er weinig natuurlijk licht is.

Mensen die moeite hebben met vroege ochtenden.
Mensen die voor zonsopgang wakker worden of het moeilijk vinden om zich aan het begin van de dag alert te voelen, kunnen baat hebben bij helder licht in hun ochtendroutine. Bij gebruik op het juiste moment kan het de biologische klok het begin van de dag helpen signaleren.

Mensen met onregelmatige schema’s.
Ploegendienstmedewerkers, mensen met vroege of late werktijden en mensen van wie het schema vaak verandert, kunnen zorgvuldig getimede blootstelling aan licht gebruiken om de aanpassing aan hun slaap-waakritme te ondersteunen. De timing moet worden afgestemd op de werktijden en het gewenste schema van de persoon.

Reizigers die tijdzones doorkruisen.
Langeafstandreizen kunnen de biologische klok tijdelijk verstoren. Lichttherapie kan helpen bij de aanpassing aan een nieuwe tijdzone wanneer deze op het juiste moment wordt gebruikt, afhankelijk van de reisrichting en het schema dat je wilt volgen.

Mensen die het grootste deel van de dag binnen doorbrengen.
Werken op kantoor, studeren of lange tijd binnen doorbrengen kan de blootstelling aan natuurlijk daglicht verminderen. Een lichttherapieapparaat kan een extra bron van helder licht bieden wanneer naar buiten gaan moeilijk is of de binnenverlichting niet intens genoeg is.

Lichttherapie is niet geschikt voor elke situatie. Als je een oogaandoening hebt, medicijnen gebruikt die de gevoeligheid voor licht verhogen of een medische aandoening hebt waarbij fel licht mogelijk niet geschikt is, vraag dan advies aan een zorgprofessional voordat je een lichttherapieapparaat gebruikt.